Δημήτρης Τζωρτζίδης   30 / 9 / 2003

Α. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Το κείμενο ΟΜΙΛΕΙΤΕ ΕΛΛΗΝΙΚΑ/HELLENIC QUEST/κλπ (εφεξής καλούμενο χάριν συντομίας «Κείμενο») κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο με διάφορες παραλλαγές τόσο υπό μορφή e-mail όσο και σαν ανακοίνωση σε πολλές ιστοσελίδες και μερικά fora (συζητήσεις). Το Κείμενο φαίνεται πως έγινε ευρέως γνωστό από το περιοδικό Δαυλός (φύλλο Οκτωβρίου 2002) σαν αναδημοσίευμα από το περιοδικό Ασφαλιστικό Ναι.
( βλ. άρθρο στο forum Ομιλείτε Ελληνικά)

Παραλλαγή του Κειμένου υπάρχει και σε αγγλική μετάφραση στην ιστοσελίδα grecoreport (http://www.grecoreport.com/alphabet_&_language.htm) με αναφορά στον Δαυλό.

Το Κείμενο έγινε αβασάνιστα δεκτό σαν σωστό από μεγάλο αριθμό αναγνωστών/παραληπτών όπως φανερώνει η ευρύτατη διάδοσή του.

Β. ΑΝΑΛΥΣΗ

Το Κείμενο δημοσιεύθηκε με προφανή σκοπό την εξύμνηση της ελληνικής γλώσσας και ερείδεται στην παραδοχή πως η ελληνική γλώσσα είναι μοναδική και υπερτερεί όλων των γλωσσών. Προφανώς συνετάγη με την μέθοδο cut-and-paste χρησιμοποιώντας έγκυρα και μη τεμάχια, συμπεριλαμβανομένης και πιθανής φενάκης, με αποτέλεσμα να περιέχει ανακρίβειες όπως οι ακόλουθες.

1. Πρόγραμμα Hellenic Quest δεν αναφέρεται στις ιστοσελίδες CNN και Αpple. Κατωτέρω μεταφέρονται τα αποτελέσματα σχετικών ερευνών.

• α. No matches for "Hellenic Quest" on CNN.com
• β. Search for "Hellenic Quest": Your search request did not match any documents on apple.com.

2. Οσον αφορά το «Πανεπιστήμιο Ιρβάιν της Καλιφόρνια» (σωστός τίτλος Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, παράρτημα Ιρβάιν), Διευθύντρια του έργου Thesaurus Linguae Graecae (Ιβυκος ήταν το όνομα του πρώτου ηλεκτρονικού υπολογιστή και του ανάλογου προγράμματος που χρησιμοποιήθηκε - http://www.tlg.uci.edu/) είναι από το 1998 η Καθηγήτρια Μαρία Παντελιά και όχι η «Μακ Ντόναλι» (σωστό όνομα, Marianne McDonald). Η Κα McDonald ήταν εκείνη που συνέλαβε την τολμηρή ιδέα αποθησαύρισης όταν έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Ιρβάιν το 1972. Σήμερα είναι Καθηγήτρια Θεατρικών και Κλασικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, παράρτημα Σαν Ντιέγκο.

3. Το Κείμενο αναφέρει σχετικά με «Νοηματική γλώσσα»:
η Ελληνική γλώσσα είναι η μόνη γλώσσα της οποίας οι λέξεις έχουν «πρωτογένεια», ενώ σε όλες τις άλλες, οι λέξεις είναι συμβατικές σημαίνουν κάτι απλά επειδή έτσι συμφωνήθηκε μεταξύ εκείνων που την χρησιμοποιούν, Π.χ. στην Ελληνική, η λέξη ενθουσιασμός = εν-Θεώ, γεωμετρία = γη +μετρώ, προφητεία = προ + φάω, άνθρωπος = ο άναρθρων (ο αρθρώνων λόγο).

Η ιδέα πως η ελληνική γλώσσα είναι μοναδική στο είδος της από αυτής της απόψεως είναι ανακριβής, όπως μια πρόχειρη εξέταση της αγγλικής φανερώνει: topless=top (άνω τμήμα) + less (μείον), unaware=un ( μη) + aware (ενήμερος), breakwater = break (θραύω) + water (νερό)/κυματοθραύστης, κλπ. Αν εξετάσει κανείς την αγγλική γλώσσα σε βάθος παρατηρεί πως μεταξύ άλλων μορφολογικών διεργασιών η αγγλική χρησιμοποιεί πέντε μορφές δημιουργίας παραγώγων από πρωτογενείς λέξεις: Δύο ουσιαστικά όπου το πρώτο χαρακτηρίζει το δεύτερο (seafood), ουσιαστικό+ουσιαστικό που ενεργεί (goalkeeper), ρήμα+ουσιαστικό (spoilsport), επίθετο+ουσιαστικό (blackberry) και ουσιαστικό+απαρέμφατο (soul-searching). Αποτέλεσμα της ευελιξίας και προσαρμοστικότητας της αγγλικής (η οποία σε αντίθεση με την ελληνική είναι αναλυτικής και όχι κλιτικής φύσεως από γλωσσολογικής απόψεως) είναι το γεγονός πως η αγγλική χρησιμοποιείται από το 15% του πληθυσμού της Γης και έχει το μεγαλύτερο λεξιλόγιο μεταξύ όλων των γλωσσών του κόσμου. Η επιρροή της βρετανικής αυτοκρατορίας σαφώς βοήθησε την εξάπλωση της αγγλικής γλώσσας, αλλά δεν θα ήταν αρκετή να επιτύχη τέτοιο ποσοστό, αν η στοιχειώδης εκμάθηση της γλώσσας δεν ήταν τόσο εύκολη. Απόδειξη αποτελεί η περίπτωση της γαλλικής που επεκράτησε μέχρι τον Β’Παγκόσμιο Πόλεμο οπότε και υπεχώρησε προ της αγγλικής.

Η ελληνική (αρχαία+μεσαιωνική+νέα) έχει τεράστιο αριθμό λεκτικών μορφών, πράγμα που οφείλεται στις λεκτικές παραλλαγές που δημιουργούν οι κλίσεις, πτώσεις, γένη, διαθέσεις, αριθμοί, πρόσωπα, εγκλίσεις και φωνές, γλωσσικά στοιχεία που έχει κατά το πλείστον αποβάλει ανά τους αιώνες η αγγλική και σε κάποιο βαθμό η νεοελληνική. Το ότι η αγγλική διαθέτει σήμερα το μεγαλύτερο λεξιλόγιο (σε αριθμό λημμάτων, δηλαδή κυρίων τύπων λέξεων) μπορεί εύκολα να εξακριβωθεί στην έγκυρη Encyclopaedia Britannica. Σημειωτέον πως η αδυναμία της ελληνικής γλώσσας να εκφράσει ικανοποιητικά στην καθομιλουμένη λέξεις όπως topless και άλλους σύγχρονους όρους (π. χ. security έναντι safety) εξηγεί μερικώς την ατυχή πρόοδο του ιδιώματος Greeklish που κάνει θραύση μεταξύ Ελλήνων χρηστών Η/Υ.

4. Σχετικά με τις λέξεις που αναφέρονται στο Κείμενο σαν παραδείγματα, η λέξη «ενθουσιασμός» προέρχεται από τον όρο «ενθουσία» και σημαίνει μάλλον «κατάληψη από θεό» παρά «εν-Θεώ». Η λέξη «προφητεία» είναι παράγωγος των προ+φημί (λέγω) και όχι = προ + φάω. Η μορφή «φάω» είναι ρίζα του «φαίω» που σημαίνει «φωτίζω» και ανεφέρετο ιδιαίτερα στο φως των ουρανίων σωμάτων. Οσον αφορά τη λέξη «άνθρωπος» η ετυμολογία της-σύμφωνα με έγκυρους γλωσσολόγους όπως οι Chantraine, Frisk και άλλοι--είναι ασαφής και η λέξη αναφέρεται σαν πρότυπη (μη παράγωγη) στα στερεότυπα λέξικά.

Η προτεινόμενη στο Κείμενο εξήγηση, «άνθρωπος = ο άναρθρων (ο αρθρώνων λόγο)» είναι ιδιαίτερα εύτρωτη, δεδομένου πως την αρχαία εποχή ο όρος εθεωρείτο προσβλητικός σε σύγκριση με τον Ινδοευρωπαϊκό όρο «ανήρ» και αναφερόταν συνήθως σε δούλους (π. χ., ώ άνθρωπε = έ δούλε!). Ισως η λέξη είναι προελληνική και πρώτα χρησιμοποιήθηκε από Μυκηναίους για να χαρακτηρίζει αυτόχθονες Προέλληνες που υποδούλωσαν οι Μυκηναίοι. Σχετικά αναφέρεται η ύπαρξη της συλλαβογραφικής λέξης atoroqo σε πινακίδες της μυκηναϊκής γραμμικής γραφής Β και το ότι το τοπωνύμιο «Μυκήναι» είναι προελληνικής προέλευσης.

5. Ο ισχυρισμός πως «οι νέες επιστήμες όπως η Πληροφορική, η Ηλεκτρονική, η Κυβερνητική και άλλες μόνο στην Ελληνική γλώσσα βρίσκουν τις νοητικές εκφράσεις που χρειάζονται, χωρίς τις οποίες η επιστημονική σκέψη αδυνατεί να προχωρήσει» είναι ανακριβής, όπως οι όροι log-on, password, byte, web, home page, spam, e-mail, control, feedback, κλπ, φανερώνουν. Οι σύγχρονες επιστήμες, όπως και η νεοελληνική γλώσσα, οφείλουν πολλά και στη λατινική γλώσσα, η οποία επηρέασε το ελληνικό λεξιλόγιο την ρωμαική και βυζαντινή εποχή.

Γ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

Το Κείμενο φαίνεται ελκυστικό στον μέσο Ελληνα, αλλά εκτός του ότι είναι ανακριβές είναι και επικίνδυνο γιατί ενθαρρύνει τον εθνοκεντρισμό που συχνά θέτει παρωπίδες που περιορίζουν τη σκέψη και τη μάθηση. Η ανάλυση του Κειμένου τονίζει την ανάγκη να εξακριβώνει κανείς την εγκυρότητα ενός μη βιβλιογραφικά στηριζομένου πονήματος πριν το δεχθεί σαν αληθινό και ακριβές.

Η ταυτότητα-και από ποιητικής απόψεως η ομορφιά--κάθε γλώσσας ορίζεται από την ιδιάζουσα διάρθρωσή της που βασίζεται στη γραμματική και το συντακτικό, και όχι στο λεξιλόγιο που αναπόφευκτα επηρεάζεται από διεθνείς επαφές και συχνά αφομοιώνει και πολιτογραφεί ξένες λέξεις. Πέραν αυτού, από απόψεως ταυτότητας η ελληνική γλώσσα έχει και το πλεονέκτημα να χαρακτηρίζεται από ιδιάζον αλφάβητο. Ο ελληνικός πολιτισμός και η ελληνική γλώσσα, γλώσσα που (όπως όλες οι γλώσσες) από την κλασική (λέξη λατινική) εποχή είναι γεμάτη δάνεια από άλλες γλώσσες-ακόμη και οι λέξεις Αθηνά, Αθήναι είναι προελληνικές--έχουν προσφέρει ανεκτίμητες υπηρεσίες στη πρόοδο της ανθρωπότητας και δεν χρειάζονται ερασιτέχνες πρεσβευτές, είτε καλόβουλους είτε φαρσέρ. Οι Νεοέλληνες θα μπορούσαν να τιμήσουν εμπράκτως και όχι απλώς με λόγια τις ελληνικές αξίες ονομάζοντας, π. χ., το νέο αεροδρόμιο της Αθήνας ΙΚΑΡΟΣ και την αίθουσα διακεκριμένης θέσης/άνεσης ΟΛΥΜΠΟΣ ή ΑΜΒΡΟΣΙΑ, αντί των πολιτικών ονομάτων που δόθηκαν.